విష్ణు ప్రధానమైన భాగవతం 6వ స్కందములోని ఒక కథలో, మిత్రుడు మరియు వరుణుడు ఒక యజ్ఞం చేస్తున్నప్పుడు, వారు ఊర్వశిని చూసి లైంగికంగా ప్రేరేపించబడ్డారు. వారు తమ వీర్యాన్ని ఒక కుండలోకి స్కలిస్తారు , తర్వాత వశిష్ఠుడు, అగస్త్యుడు దాని నుండి జన్మిస్తారు.
అగస్త్యశ్చ వసిష్ఠశ్చ మిత్రావరుణయోరృషీ ।
రేతః సిషిచతుః కుమ్భే ఉర్వశ్యాః సన్నిధౌ ద్రుతమ్ ॥ 6.18.6
---
పురాణాలకు ఆధారమైన ఋగ్వేదంలో, సాధనలో (యజ్ఞం) మిత్ర మరియు వరుణులు, మనస్సులో వారి తేజస్సును నింపితే, వసిష్ఠఋషి జన్మించారని ఋగ్వేదం చెబుతోంది. అంటే, ఆయన ఆత్మ సాక్షాత్కారం పొందినట్లు అర్థం చేసుకోవాలి.
సత్రే హ జాతావిషితా నమోభిః కుమ్భే రేతః సిషిచతుః సమానమ్ ।
తతో హ మాన ఉదియాయ మధ్యాత్తతో జాతమృషిమాహుర్వసిష్ఠమ్ ॥ ఋగ్వేదం 7.33.13
అర్థం:
రెండు [మిత్ర మరియు వరుణ], ఒక యజ్ఞ సమయంలో, గౌరవంతో ఆరాధించగా, వారి తేజస్సును మనస్సులో నింపారు. దాని మధ్య నుండి మాన ఉద్భవించింది. దాని నుండి వారు వసిష్ఠఋషి జన్మించారని చెబుతారు.
---
ఇక్కడ రేతస్సు అంటే వీర్యం అనే సామాన్య అర్థం కాకుండా, ఋగ్వేద కాలమునాటి తేజస్సు అనే అర్థం తీసుకోవాలి.
---
వసిష్ఠఋషి ఉర్వశి మనస్సు నుండి జన్మించిన జ్ఞాని, అని ఋగ్వేదం చెబుతోంది. ఉర్వశి అంటే, పురాణాలలో వర్ణించినట్లు దేవ వేశ్య కాదు. ఋగ్వేదంలో ఉర్వశీ అంటే దేవీ సరస్వతీ యొక్క పర్యాయ పదం.
ఉతాసి మైత్రావరుణో వసిష్ఠోర్వశ్యా బ్రహ్మన్మనసోఽధి జాతః ।
ద్రప్సం స్కన్నం బ్రహ్మణా దైవ్యేన విశ్వే దేవాః పుష్కరే త్వాదదన్త ॥ ఋగ్వేదం 7.33.11
అర్థం:
ఓ వసిష్ఠ! మీరు మిత్ర మరియు వరుణ వంశస్థులు, ఉర్వశి మనస్సు నుండి జన్మించిన జ్ఞాని మీరు, సాధనతో ఒక చుక్క (సోమం) ఉద్భవించింది. దేవతలందరూ మిమ్మల్ని అంతరిక్షంలో తీసుకెళ్లారు.
----
ఉర్వశి మనస్సు నుండి జన్మించిన జ్ఞాని మీరు - వసిష్ఠోర్వశ్యా బ్రహ్మన్మనసోఽధి జాతః
